Kür Şad ihtilali yaşanmış bir olay mı ?

Kürşad İhtilali

Kür Şad ihtilali yaşanmış bir olay mı ?

Doğru

Kür Şad ihtilâli tamamen yaşanmış gerçek bir olaydır.

Kür Şad ihtilâli, Hüseyin Nihal Atsız’ın Bozkurtlar romanında (Bozkurtların Ölümü, Bozkurtlar Diriliyor) işlediği bir olaydır. Bu olay ilk defa bu eserde işlenmiş, ilk defa tarihi bir romana konu olmuştur.

I. Göktürk Devleti’nin yıkılmasıyla Çin’e esir düşen Türkler, Çin sarayını basmış ve bu baskın sonucu Çin’de esir bulunan Türkler, başlarındaki Çin yanlısı bir hanedan üyesi liderliğinde serbest bırakılmıştır.

Bu olayı Çin Kaynaklarından açıkça okuyabiliyoruz.

Hepimizin Kür Şad ismiyle tanıdığı kişinin Türkçe ismini bilmiyoruz. Çin kaynaklarına göre ‘Chie-shih-shua’ ismiyle geçmiştir. Hüseyin Nihal Atsız bu ismi böylece romana alamayacağını bilerek ismi türkçeleştirmiştir.

Nihal Atsız Çince Chieh shê = Chie shih = Cie şı kelimelerinin Göktürkçesinin Kür Şad olması gerektiğini düşünmüştür. Kür kelimesi Türkiye Türkçesindeki “gür” kelimesidir. Şad kelimesi ise Eski Türkçede kullanılan bir idari unvandır.

Bozkurtlar romanının başarısı ve kudreti sayesinde bu olay Kür Şad ismiyle özdeşleşmiştir.

Atsız Çin kaynaklarında yer alan bu olayları, bilmediği için Çince okumadı. Fransız Türkolog Joseph de Guignes’in yazdığı “Histoire Générale Des Huns, Des Turcs, Des Mogols, Et Des Autres Tartares Occidentaux, &c. Avant Et Depuis Jésus-Christ Jusqu’à Présent: Précédée d’Un” yani “Hunların, Türklerin, Moğolların ve Daha Sair Batı Tatarlarının Tarih-i Umumisi” kitabından okumuştu. Bu kitabı Hüseyin Cahit Yalçın 1923-1925 yılında çevirerek yayınlamıştı. Atatürk’ün de bu kitabı okuduğunu biliyoruz.

Kendi soyundan gelenlerle gizli irtibat kuran Chie-Shih-shuai kırktan fazla Gök-Türk kabile şefiyle gizli anlaşma sağlamayı başarmıştı. Yeğeni Ho-Lo-hu’yu da kendi tarafına çekti. Ho-lo-hu, T’u-li Kagan’ın oğlu idi ve o da Çinliler tarafından makam ve unvanlarla taltif edilmişti. Chie-shih-suhai’ın gizli ittifak kurduğu kişilerin daha önce 630 yılında Çin sarayına gelip unvan ve makamlar alan Gök-Türk kabile reisleri veya onların yakınları olduğu anlaşılmaktadır. Yapılan plana göre olay şöyle gelişecekti. Chin prensi Li-Chih, geceleri çıkıp dolaşıyordu. Aniden ileri atılıp onu yakalayacaklardı. Chiou-ch’eng-kung sarayından sabaha karşı çıkacak, o esnada saray kapısı açık olacak ve kapı nöbetçileri çekileceklerdi. Chie-shih-shuai ve arkadaşları bundan faydalanarak saraya girecekler, imparator T’ai-tsung’un bulunduğu yere gidip, onu esir edeceklerdi. Eğer başarılı olurlarsa Ho-lo-hu lider (kagan) seçilecekti.

O gece Chie-shih-shuai’ın arkadaşları sarayın civarında gizlenip beklemeye başladılar. Fakat, bu sırada büyük bir fırtına patlak verdi. Prens Li Chih saraydan çıkmadı. Chie-shih-shuai planlarının anlaşılacağını zannederek, saraya hücum edip T’ai-tsung’u kaçırmak kararını verdi. Saray muhafızlarıyla çarpışa çarpışa dört savunma hattını yardılar. Orta askeri barakalara dahi ulaşıp saldırdılar. Muhafızlar tam dağılmış iken “Her yerden hücum eden (Ch’e-tsung) general” unvanlı Sun Wu-k’ai saraya yardıma geldi. Chih-shih-shuai ve arkadaşları neticede sarayın ahırından at çalıp kaçmaya başladılar. Wei Irmağını geçip, eski topraklarına ulaşmak istiyorlardı. Sınırındaki devriyeler tarafından öldürüldüler. Sadece Ho-lo-hu idam edilmedi. Affedilip Çin’in içlerindeki Ling-wai’a sürüldü [1]

[1] Hsin T’ang Shu(Yeni T’ang Hanedanı kitabı) 215A. s.6039 ve de Tsu-chih T’ung-chien 195 aynı yer; T’ang Hui Yao 94, 1690; T’ung Tien aynı yer; Wen-hsien T’ung-k’ao 2690b; Liu, I, 151 vd., 203.; Chang Jen-t’ang, s.106108; Liu İ-t’ang, aynı makale, s.149

Bilgi Ahmet Taşağıl’ın Göktürkler(I-II-III) kitabından alınmıştır.

İleri okuma için bknz: Osman Fikri Sertkaya, KÜR ŞAD ADININ ETİMOLOJİSİ VEYA TÜRK TARİHİNDE KÜR ŞAD ADLI
BİR KİŞİ VAR MIDIR?, Gazi Türkiyat, Bahar 2014/14: 1-10

Yorum Yap